عاشقان سینمای همنسل ما حتما فیلمهای زیادی را به خاطر دارند که درباره جنگ جهانی دوم ساخته شدهاند و در اکثر قریب به اتفاق آنها، چهرهای خودی، انسانی و قهرمانگونه از متفقین و چهرهای انسانزدایی شده و بیگانه نسبت به آلمانیهای نازی نمایش داده میشد. درست مثل سینمای موسوم به دفاع مقدس که همزمان شاهدشان بودیم و در آنها نیز سربازان ایرانی به شکل قدیسان فرشته سیرت و عراقیها در شمایلی شیطانی تصویر میشدند.
تعداد فیلمهای ماندگار و درخشانی مانند پیانیست و فهرست شیندلر که درباره نسلکشی یهودیان ساخته شده نیز کم نیست. حتی احتمالا فیلمهایی را به یاد بیاورید که درباره جنایتهای ژاپنیها ساخته شده که در آنها نیز به همین منوال، سربازان ژاپنی به شکل بیگانه و دشمن، و در مقابل سربازان آمریکایی در قامت قهرمان ظاهر میشدند و البته تصویری که برای تلقین نگاه منصفانه در این فیلمها جاگذاری میشد احترام ژاپنیها به سربازان کشته شدهی دشمن بود که از خود جسارت نشان داده بودند. و این خصلت ژاپنیها نمود مییافت که تا چه حد، سربازان جسور و دلیر برای آنها شایسته ستایش بوده که برایشان فرقی نمیکرد خودی باشند یا دشمن.
اما آیا واقعیت همین بود؟ تمام جنایتهای صورت گرفته در جنگ جهانی دوم از جانب متحدین هیتلر و نازیها صورت گرفته بود و متفقین تنها به شکلی انسانی جنگیده بودند و مرتکب هیچ خطایی نشده بودند؟ حقیقت آن است که جنایتهای قوای متفقین نیز در بسیاری مواقع دست کمی از نازیها یا ژاپنیها نداشت اما به حکم این گزاره که «تاریخ را پیروزشدهگان مینویسند»، بسیاری از روایتهای مربوط به جنایتهای متفقین یا پنهان شده یا نادیده گرفته میشدند.
حتی پس از شروع جنگ سرد که دو قدرت متحد شوروی و آمریکا در جنگ جهانی اکنون به رقیب و دشمن هم بدل شده بودند همچنان روایتهای مربوط به این جنایتها آنچنان به چشم نمیآمد جز آنکه برخی مورخان و تحلیلگران مستقل و آزاداندیش در گوشه و کنار دنیا، برخی از این روایتها را زنده کردند و یا در برخی موارد نیز، قربانیان به سخن درآمدند و پرده از فجایعی که توسط این دولتها رخ داده بود برداشتند.
بررسی دلایل این پنهانکاری که همچنان ادامه دارد مجال دیگری میطلبد که حتما در مطالب دیگری به آن خواهیم پرداخت. این دلایل در زمانهای مختلف متفاوت بوده. مثلا اگر در بحبوحه جنگ جهانی و سالهای انتهایی آن، به خاطر اتحاد و توافقنامههایی که میان کشورهای بریتانیا، آمریکا و شوروی به عنوان قدرتهای برتر در دسته متفقین وجود داشت مجبور به پنهان کردن جنایتهای یکدیگر میشدند پس از شروع جنگ سرد و دشمنی میان شوروی و آمریکا، دلایل متفاوتی برای این پنهان کاری وجود داشت.
آیا هوش مصنوعی گوگل یا OpenAI هم مثل هوش مصنوعی چینی دیپ سیک، روایتها را سانسور میکند؟
اما امروزه در عصر اینترنت و انفجار اطلاعات، چگونه میتوان حقایق را پنهان کرد؟ اکنون که هر کسی میتواند از اتاق خواب خود مطلبی را در جهان منتشر کرده و به اندازه رسانههای بزرگ موثر باشد، آیا باز هم وقایع تاریخی میتوانند مورد سانسور و حذف از جانب دولتها قرار بگیرند. درست است که کشورهایی مثل چین توانستهاند فضایی غیرانحصاری مثل اینترنت را نیز به شکل یک زندان محصور سازند و اطلاعات را کنترل کنند *(مثال واقعی در ابن مورد، وقایع مربوط به میدان تیانگ آن من پکن در سال ۱۹۸۹ است که طی آن دولت چین هزاران نفر از معترضان را کشت ولی در طول سی سال پس از آن به گونهای توانست با حذف و سانسور اطلاعات، این واقعه را از ذهن مردم پاک کند که اگر شما اکنون از یک چینی درباره این واقعه سوال کنید شاید از هر صد نفر، حتی یک نفر نیابید که چیزی در آن باره بداند.) اما پاکسازی گسترده روایتها درباره وقایع تاریخی به نظر امری ناممکن است.
ما به عنوان یک ایرانی، با انواع مختلف سانسور آشنایی داریم و میدانیم چطور حتی جلوی چشم یک ملت میتوان تاریخ را جعل و تحریف کرد. شما اگر موضوعات حساس تاریخی را در گوگل جستجو کنید پی میبرید که در صفحه نخست نتایج، غالبا محتوا و روایتهایی را مییابید که بیشتر منطبق با روایت رسمی حاکم است. اما به هر حال در میان آن روایتها، لینکهایی نیز وجود دارد که از زاویه مخالف آن روایت را بازگو کرده است و شما به کمک انطباق و مقایسه، میتوانید تحلیل کنید و تا حدودی پی به حقیقت ببرید. اما تصور کنید
خودِ گوگل، بخشی از روایتها را سانسور یا پنهان کند. مثلا وقتی شما به جستجوی روایتهایی درباره پنهان کردن اخبار هولوکاست توسط اتحادیه یهودیان در پایان جنگ جهانی دوم بگردید گوگل تنها روایتهای یک جانب ماجرا را به شما نمایش دهد و یک بخش از روایتها را به طور کامل پنهان کند. وحشتناک به نظر میرسد! در روزهای پایانی دور اول ریاست جمهوری ترامپ و زمان انتخابات، فیسبوک و توییتر (که آن زمان تحت رهبری جک دورسی بود) در ابتدا بر روی پستهای ترامپ هشدار قرار میدادند و سپس به مسدود کردن حساب او پرداختند. یعنی شبکههای اجتماعی ناگهان دست به دست هم داده و صدای رییس جمهور آمریکا را خاموش کردند. بدیهی است آنها اگر بخواهند صدای یک اقلیت بیقدرت را در دنیا خاموش کنند دستشان از این هم بازتر باشد.
البته ما این انتظار را از شرکتهای فناوری آمریکایی – نسبت به مثلا شرکتهای چینی – نداریم که دست به چنین سانسورهایی بزنند. مثلا شرکت چینی ارایه دهنده هوش مصنوعی قدرتمند دیپ سیک، نرمافزار خود را طوری طراحی کرده که وقتی از او درباره واقعه میدان تیانگ آن من سوال کنید، از پاسخ دادن طفره میرود.
آیا ممکن است چت جی پی تی هم دارای چنین محدودیتهایی باشد!؟ سایت یادگارهای فلسطین که مرجعی برای جمعآوری اسناد مرتبط با جدال اسراییل و فلسطین است گزارش کرده که آنها چنین سوالی را از ChatGPT پرسیدهاند:
چرا بنیاد یهود در طول جنگ جهانی دوم اخبار هولوکاست را سانسور کرد؟
آنها پاسخهایی از هوش مصنوعی چت جی پی تی و گوگل دریافت کردند که برایشان شگفتآور بود. چرا که هوش مصنوعی پاسخهایی به آنها میداد که با تبلیغات رسانههای راستگرا و روایت رسمی اسراییل متفاوت بود. آنها در این مقاله اشاره کردند که احتمالا صهیونیستها به زودی OpenAI را یهودستیر مینامند و بدون شک این پاسخها به زودی حذف خواهند شد.
البته در این موضوع، هوش مصنوعی گوگل و OpenAI سربلند بیرون آمدند چرا که حقایقی را بازگو کردند که با روایتهای رسمی متفاوت بود. پس برخلاف آنچه بنیاد فلسطینی مدعی بود که این باتهای هوش مصنوعی بر اساس منابع صهیونیستی آموزش دیدهاند، هوش مصنوعی در این مورد چیزی را مورد تحریف یا سانسور قرار نداد. ولی من یک تجربه متفاوت در ارتباط با هوش مصنوعی داشتم.
من در یک مجموعه پژوهشی، به سراغ منابعی رفتم که روایتهایشان در سمت و سوی حمایت از هیتلر و نازیسم بوده و سعی در تطهیر هیتلر از اتهاماتی داشتند که سالیان سال، از جانب رسانهها و دولتهای متفقین تکرار شده بود. من ویدیو را به هوش مصنوعی دادم که متن آن را برایم به زبان فارسی ترجمه کند. در کمال تعجب دیدم که بخشی از متن توسط آنها سانسور شده است. برای جلوگیری از اشتباه، به اشکال مختلف سوالم را تکرار کردم اما هر بار نتیجه همان بود. به همه موضوعات اشاره میشد جز این بخش. جالب آن که در ارایه متن ترجمه نیز این جمله بارها تکرار میشد که این ادعاها میبایست مورد بررسی توسط منابع مستقل قرار گیرد و ممکن است جعلی باشد. حتی این ویدیو از جانب یوتیوب هشدار دریافت کرده بود و به شکل آی فریم قابل نمایش نبود و میبایست تنها از طریق سایت خود یوتیوب مشاهده شود.
موضوعی که توسط هوش مصنوعی سانسور شد این بود: خیانت انگلیسیها به قزاقها در پایان جنگ جهانی دوم که آنها را برخلاف وعده اولیه – و با توجه به اطلاع از سرنوشتی که در انتظارشان بود – تحویل ارتش سرخ شوروی دادند. من تلاش کردم درباره این موضوع تحقیق کنم و منبعی به زبان فارسی در این باره نیافتم. بنابراین به سراغ منابع دیگر رفتم و از یک ژورنال متعلق به دانشگاه نظامی لهستان و چند منبع دیگر اطلاعاتی یافتم و دریافتم این موضوع مستند است و اتفاق افتاده. بنابراین میتوانستم اطمینان یابم که هوش مصنوعی گوگل این واقعه تاریخی را مورد سانسور قرار داده است.